Basisdemocratie

Het is vanzelfsprekend dat betrokkenen inspraak hebben omtrent wat hun aanbelangt, omtrent welke keuzes er gemaakt worden en wat er met hun belastinggeld gebeurt. Hiertoe zijn er binnen de representatieve democratie en instellingen tal van middelen zoals mogelijk: participatietrajecten, informatiesessies, enquêtes of oprechte gesprekken met de betrokkenen.

Basisdemocratie gaat een stap verder en is een bestuursvorm waarbij burgers formeel wetsvoorstellen kunnen indienen en erover stemmen in een bindend referendum. Ook door het parlement goedgekeurde wetten kunnen door een volksinitiatief aan een bindend referendum onderworpen worden en daarbij aanvaard of verworpen worden (corrigerend referendum). Bij deze vorm van democratie is het volk echt vrij en onafhankelijk.

banner-stijnvanhulle-Tom Nijs-2-5

Praktisch kan en basisdemocratische werking er als volgt uitzien:

Stap 1: Burgerinitiatief op elk bestuurlijk niveau

De eerste stap is het indienen van een wetsvoorstel gesteund door een petitie of peiling. De formaliteiten hiervoor kunnen door de burgers zelf bepaald worden. Bijvoorbeeld zouden 10.000 handtekeningen kunnen volstaan om nationaal een wetsvoorstel in te dienen. Het parlement dient hierover dan te stemmen binnen een bepaalde tijd en kan het burgerinitiatief aanvaarden, verwerpen of een alternatief voorstellen.
Een andere werkwijze zou een beperkte ‘peiling’ kunnen zijn die aantoont dat voor een bepaald voorstel een voldoende ruim draagvlak bestaat bij de betrokken bevolkingsgroep (gemeente, provincie, land).

Stap 2: Referendumaanvraag

Indien het burgerinitiatief niet wordt aanvaard door het parlement, kan tot een referendumaanvraag overgegaan worden. Hiertoe dient bijvoorbeeld een 10 maal hoger aantal handtekeningen verzameld te worden, 100.000 op nationaal niveau.
Wanneer het vooropgestelde aantal handtekeningen wordt verzameld en voorgelegd, dient de overheid een bindend referendum te organiseren binnen een vastgelegde termijn.

Stap 3: Bindend Referendum

De bevolking kan zich dan uitspreken over het voorstel of het alternatief aanvaarden, of geen van beide. Belangrijk is het bindende karakter van de uitslag of het besluit: bij aanvaarding krijgt het voorstel hetzelfde wetgevend karakter als elke andere wet en dient uitgevoerd te worden. Bij verwerping blijft alles bij het oude.
Het bindend referendum kan eveneens ingezet worden om door het parlement gestemde wetten – waarvoor mogelijk geen draagvlak bestaat bij de bevolking – door te laten evalueren. Zo kunnen wetten aanvaard of verworpen worden. Er kan ook geopteerd worden om een ‘afzettingsprocedure’ in te voeren. Hierbij kan een gezagsdrager worden afgezet indien de kiezers dit beslissen.

Stap 4: Uitvoering van het besluit

Nadat het het besluit van het referendum is toegevoegd aan het reglement of de verzameling wetten van de betreffende samenlevingsniveua, volgt de uitvoering. Hierbij dient  rekening gehouden te worden met de basisrechten van ieder mens en eveneens compensatie voorzien te worden voor wie zijn (eerder gedefinieerde) rechten door het besluit van het referendum worden geschonden.

Om tot een rechtvaardige samenleving te komen, is het immers goed een aantal vragen in overweging te nemen. Is het correct dat een (kleine) meerderheid kan beslissen dat de minderheid bezittingen of eigendommen moet afstaan, (veel) meer belastingen moet betalen, etc. ? Mag hiervoor dwang of – ultiem – geweld gebruikt worden ? Is het fair dat een overheid – al dan niet gebaseerd op direct democratische principes – kan beslissen dat mensen een stuk van hun bezittingen moeten afstaan voor het algemeen belang ? Waarom kan een overheid dit wel en wordt dat in de private sfeer als ‘diefstal’ gezien ?

Basisdemocratie wordt mogelijk zodra de invoering van ‘het bindend referendum op burgerinitiatief ‘BROV)’ een feit is. Deze invoering is dan ook het een belangrijk punt dat aandacht en focus verdient (zie HOE). Zodra deze basisdemocratie aanwezig is, kunnen burgers echt inhoudelijke initiatieven nemen en wordt een complementaire samenwerking tussen de bevolking en zijn vertegenwoordigers mogelijk (zie RESULTAAT).

Het representatieve systeem heeft eveneens belang bij de expliciete werking van de basisdemocratie (door BROV) of impliciete werking (wanneer de bevolking geen initiatieven neemt, is er een stilzwijgend goedvinden van het inhoudelijk bestuur). Belangrijk is dat het referendum een middel is van de bevolking en niet mag gebruikt worden door het representatieve bestuur.

Eén van de meest welvarende landen is een modelvoorbeeld op vlak van Basisdemocratie: Zwitserland.

Reacties kunnen niet achtergelaten worden op dit moment.